بنیاد آموزش، ایمنی و پیش گیری از اثرات سوانح ( آپ )

منابع اصلی مدیریت امداد و نجات: 1- سوانح و رابطه آن باتوسعه و برنامه ریزی 2- برنامه ریزی و نقش آن در پیشگیری از سوانح

بافت‌های فرسوده، فرصت یا تهدید
نویسنده : حمید رضا موحدی زاده - ساعت ۱۱:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/۱۳
 

 

بافت‌های فرسوده درون‌شهری حاصل توسعه شهری در قسمت‌هایی با مزیت‌های نسبی، حاشیه شهرها و شهرک‌ها و توقف نو‌سازی بخش‌هایی از شهر به واسطه برنامه‌ریزی‌های آینده است.

بافت‌های فرسوده حاصل همجواری مردم طی سال‌های متمادی، ایجاد روابط فرهنگی اجتماعی و روابط نانوشته بین ساکنان محلات است؛ مردمی که به واسطه قدیمی بودن مسکن و محل کسب و کار، فاقد امکانات مناسب شبکه حمل ونقل و دارای پتانسیل خطرات ناشی از آثار حوادثی همچون زلزله، سیل و آتش‌سوزی و در عوض بهره‌بردار از خدمات شهری چون برق، آب، تلفن و گاز در دل شهرها و ارتباط نزدیک با مراکز اداری، خدماتی و امکانات زیربنایی در محلات نوساز هستند.

ساکنان این مناطق طی سال‌ها زندگی توانسته‌اند رابطه خود را با محل کار و اشتغال، نقل و انتقالات، روابط خانوادگی، اجتماعی و سیاسی را شکل دهند اما به دلیل فرسودگی محل سکونت وکسب و کار خود امیدی به زندگی در آن منطقه نداشته و تلاشی نیز در جهت نوسازی یا تعمیرات اساسی محل زندگی خود به دلیل ممنوعیت‌های ایجاد شده توسط مراکز سیاستگذاری توسعه شهری نمی‌کنند و این امر تاثیر منفی در روح و روان و روابط اجتماعی فرهنگی آنها گذاشته است و این تهدیدی از منظر آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی محسوب می‌شود.


بازارهای قدیمی شهرها به عنوان مهم‌ترین مراکز ارتباطات اجتماعی، فرهنگی و تجاری که دارای ویژگی‌های تاریخی و میراث فرهنگی نیز هستند در زمره بافت‌های فرسوده قرار می‌گیرند که با رعایت الگوهای معماری سنتی امکان دسترسی آسان و روان از جمله امدادرسانی در زمان وقوع حوادث، حمل و نقل کالا، رفت و آمد پیاده مردم توجه به مالکیت واحدهای تجاری و خدماتی علاوه بر کمک به توسعه شهری می‌تواند زمینه ایجاد کانون‌های کار و اشتغال را فراهم آورد.

همچنین در بافت‌های فرسوده بعضا میراث فرهنگی و بناهای قدیمی با اهمیت تاریخی وجود دارد که در صورت نوسازی و بازسازی با حفظ ساختمان‌های با اهمیت فرهنگی به عنوان مراکز گردشگری درجذب توریست داخلی و خارجی نقش موثری خواهد داشت.

در سال‌های اخیر متولیان توسعه شهری با آگاهی از خطرات ادامه زندگی مردم در این مناطق، بسته‌های پیشنهادی و تشویقی جهت نوسازی همچون افزایش تراکم، معافیت از عوارض ساخت و نظایر آن ارائه کرده اند که به دلیل نبود جامعیت و گسترش نامناسب محلات قدیمی، زمینه اتلاف منابع مالی و تثبیت مشکلات و اختلاف بین مالکان و ساکنان محلات را موجب شده است.

برای برون‌رفت از مسائل بافت‌های فرسوده و توسعه مناسب محلات مزبور با نگرشی درازمدت و تبدیل آن به فرصت برای استفاده از پتانسیل اراضی وسیع در داخل شهرهای دارای بافت فرسوده، ضرورت تهیه طرح‌های تفصیلی منطبق با طرح جامع شهری و متناسب با فرهنگ و آداب رسوب‌شده در این محلات و توجه به مسائل اجتماعی روز جامعه، تصویب قوانین جامع به ویژه در ارتباط با تجمیع قطعات ریز وکوچک با رعایت احترام به مالکیت خصوصی افراد، فرهنگ‌سازی آثار توسعه شهری مناسب و آگاهی مردم به خطرات زندگی در این مناطق، تامین امکانات مالی و بانکی، پیش‌بینی ایجاد زمینه‌های کار و اشتغال و درآمد و خدمات درکنار اسکان درازمدت ساکنان، کمک ارزنده‌یی به استفاده از پتانسیل اراضی فاقد کاربری مناسب اقتصادی در این محلات خواهد کرد. ضمن اینکه از صرف هزینه‌های گزاف جهت ایجاد زیرساخت‌ها به منظور توسعه شهرهای جدید در حاشیه شهرها جلوگیری خواهد شد.

ایجاد گرایش‌های تخصصی معماری و شهرسازی بافت‌های فرسوده در مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی با نگرش به موضوعاتی چون مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی توجه به میراث فرهنگی و جذب گردشگر در کنار اسکان مردم و ایجاد اشتغال برای آنها می‌تواند کمک موثری به مدیریت شهری در بازسازی و نوسازی مناسب بافت‌های فرسوده شهرها باشد.

الگوی مسکن مهر به عنوان یکی از سیاست‌های تولید مسکن ارزان قیمت در کشور با موفقیت‌ها و چالش‌های خود روبه‌رو است.

جلوگیری از افزایش بی‌رویه مسکن، کاهش نقش قیمت زمین در تولید مسکن، کاهش بورس بازی در مسکن شهری، امکان دسترسی افراد کم‌درآمد به سرپناه از مشخصه‌های مثبت مسکن مهر و بعضا نامناسب بودن محل احداث درحاشیه شهرها، نبود امکانات زیربنایی به ویژه حمل و نقل و خدمات، دوری از مراکز تولید و کسب و کار، کم‌توجهی به روابط خانوادگی در طراحی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مسکن مهر در آینده خواهد بود.

با بازنگری و توجه به تجربیات به دست آمده در سال‌های اخیر و انجام اصلاحات در طراحی پروژه‌های مسکن مهر و اجرای آن در محل بافت‌های فرسوده کمکی جدی به تولید مسکن ارزان‌قیمت و متوسط قیمت با رعایت مقررات و استانداردهای ملی ساخت و ساز و معماری در داخل شهرها خواهد شد.

 احیای بافت‌های فرسوده بیشترین کمک را به بازیابی ذخایر فرهنگی و سرمایه‌های به ودیعه گذاشته‌شده در کوچه‌ها و خیابان‌های شهر می‌کند و از این طریق ضمن حفظ هویت شهر، سرمایه‌های تاریخی نهفته در آن از تطاول تخریب‌های نسنجیده و سوداگرانه سرمایه‌گذاران غیرحرفه‌یی جدید مصون می‌ماند.

 معاون امور مقررات ملی ساختمان