بنیاد آموزش، ایمنی و پیش گیری از اثرات سوانح ( آپ )

منابع اصلی مدیریت امداد و نجات: 1- سوانح و رابطه آن باتوسعه و برنامه ریزی 2- برنامه ریزی و نقش آن در پیشگیری از سوانح

تاریخچه آشنایی با دانشکده علوم ایمنی و آتش‌نشانی
نویسنده : حمید رضا موحدی زاده - ساعت ۳:٤٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/٦
 

مقدمه
 
امروزه پیشرفت فناوری باعث گردیده که طبقه بندی سنتی حوادث و سوانح به دو گروه طبیعی و انسان ساخت مورد تردید جدی قرار گیرد، لذا بازنگری و باز تعریف مفاهیم سوانح طبیعی و غیرطبیعی به یک ضرورت انکار ناپذیر تبدیل گردیده است.
تجارب چند دهه اخیر بیانگر آن است که برخی از سوانح که تاکنون فقط سوانح با منشاء طبیعی تصور می گردید، به علت فعالیتهای انسانی شکل گرفته یا تشدید میگردند، بنابراین ضرورت توجه بیش از پیش به نقش انسان و فعالیتهای وی در شکل گیری حوادث و سوانح در محیط می تواند نقش مؤثری در کاهش پیآمدهای ناشی از این امور غیر مترقبه به همراه داشته باشد.
برخلاف سوانح با منشاء طبیعی، حوادث و سوانح با منشاء انسانی می تواند طیف گسترده تری از امور نامطلوب محیطی را شامل گردد به گونه ای که می توان گفت به تعداد فعالیت های انسانی می توان حوادث انسانی تعریف نمود، که ناشی از عملکرد ناصحیح در آن فعالیت میباشد.

مجموعه مسائل فوق الذکر به همراه آمار و ارقام دهه های اخیر ضرورت توجه ویژه با رویکرد علمی را به حوادث و سوانح انسان ساخت ضروری می سازد. در این راستا نگرش های مختلفی می تواند مورد نظر قرار گیرد، که از برجسته ترین این رویکردها، آموزش کلاسیک ایمنی در برابر حوادث و سوانح انسان ساخت می باشد. این مسئله هنگامی بیشتر نمود می یابد که بدانیم رویکردهای سنتی آموزش ایمنی به صورت تجربی در بیشتر نقاط دنیا تقریباً منسوخ گردیده و آموزشهای امدادی و ایمنی با نگرش کلاسیک و منسجم مورد توجه قرار گرفته است.
آمار بیانگر آن است که میزان خسارات حوادث انسان ساز کمتر از حوادث طبیعی نبوده، منتهی چون این خسارات تدریجی و بیشتر بر خانواده ها تحمیل میگردد، کمتر بدان توجه میگردد. سرعت روز افزون تکنولوژی، عدم تعامل بین انسان و تکنولوژی ریشه بروز حوادث انسان ساز میباشد. در این بین شهر تهران بلحاظ تراکم جمعیتی، کاربری های ناسازگار، عدم آگاهی های عمومی، بافت بی نظم و ناهمگن شهری، شرایط امکان بروز حوادث را مضاعف نموده، بطوریکه اگر فکر جدی و علمی صورت نپذیرد، امکان رسیدن به ایمنی نسبی گاهی با علامت سوال مواجه است.  
 
 
 
 
معرفی مجتمع علمی- کاربردی و آموزشهای مهارتی
 
تاریخچه:
 
آموزش عبارت است از تغییر و رشدی که فراگیر (آموزنده) به کوشش خود و یاری و راهنمایی استاد یا مربی در وجود خویش ایجاد می نماید به طوری که آن تغییر و رشد موجب پیشرفت زندگی فردی و اجتماعی وی گردد.
آموزش به فراگیر این توانایی را می دهد که نیازهای فردی و اجتماعی خود را برآورده سازد .
در سازمان ها و تشکیلات دولتی و خصوصی اهمیت آموزش زمانی نمود می یابد که جهت انجام امور مختلف نیاز به تخصص ها و توانایی های ویژه ای باشد. در این هنگام وجود یک سیستم آموزشی مدون شامل : مدیران آگاه و توانمند، برنامه های آموزشی، عناوین و سرفصل های دروس، اساتید و مربیان کارکشته متناسب با نیازمندی های آموزشی بازوی توانا و قدرتمندی است که به پیشبرد اهداف سازمان در ارتقاء کیفی، کارآیی و بازدهی مفید و مؤثر سازمان از طریق تربیت نیروهای متخصص مورد نیاز کمک شایان توجهی می نماید.
بر اساس مفاد بند 3 از اهداف سازمان مندرج در اساسنامه سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی "ارائه آموزش های لازم در امور آتش نشانی و خدمات ایمنی در سطوح مختلف برای کارکنان سازمان و افراد خارج از سازمان براساس برنامه زمان بندی شده" مسئولیت آموزش و تربیت منابع انسانی شاغل در سازمان از بدو استخدام و در طول خدمت کارکنان بر عهده حوزه آموزش و تربیت بدنی محول شده است. ارائه آموزش های عمومی و ترویج ایمنی در جامعه و صنایع و ارگان های دولتی و خصوصی نیز از جمله وظایف این حوزه به شمار می رود.
با عنایت به این نکته که تسلط کارکنان به اطلاعات علمی و تخصصی لازم موجب انجام کار و مسئولیت به نحو مؤثر و مطلوب می شود.
اهمیت و ضرورت آموزش منابع انسانی در رأس برنامه ریزی و توسعه اهداف سازمانی قرار دارد و از همین طریق با تأمین نیروی آموزش دیده و کارآمد دسترسی به اهداف سازمانی سرعت بیشتری خواهد یافت. بر همین اساس حوزه آموزش و تربیت بدنی به عنوان یکی از مهمترین بخش های سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تهران و متولی تأمین منابع انسانی متخصص و کارآمد، به صورت غیر مستقیم مسئول تحقق هدف کلی سازمان یعنی "استقرار ایمنی پایدار در جامعه" بوده و   در نظر دارد با تلاش و مشارکت منابع انسانی متخصص و استفاده از نرم افزارهای آموزشی و ایجاد فضا و محیط آموزشی مناسب با بهره برداری از آخرین تکنولوژی و تجهیزات کمک آموزشی در قالب برنامه های زمان بندی شده به آموزش و ارتقاء سطح علمی و مهارتی منابع انسانی در سطوح مراتب مختلف شغلی و سازمانی توسعه بخشیده و نیازها و خلاء موجود را برطرف نماید.
با این امید که هر یک از آموزش گیرندگان مهارت و توانایی های لازم را کسب نموده و قادر به کاربرد مؤثر آموخته ها در انجام وظایف محوله و همچنین انتقال مفاهیم مربوطه به دیگران باشند .در همین راستا و در ادامه فعالیت های قبلی درزمینه آموزشهای کوتاه مدت با تلاش بیشتری (صدها ساعت فعالیت کارشناسی) اقدام به تدوین برنامه های آموزشی در مقاطع رسمی متوسطه، فوق دیپلم و لیسانس شده و برنامه های مربوطه به تأیید و تصویب مسئولین مربوطه در وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده و مجوزهای لازم جهت اجرا با محوریت این سازمان در سراسر کشور اسلامی ایران صادر شده است.  بدیهی است تحقق این هدف متعالی جز با حضور فعال و اثربخش کارشناسان و صاحب نظران در مقاطع مختلف اجرای برنامه های آموزشی امکان پذیر نخواهد بود.
 
  
 
ویژگی های نظام آموزشی کارکنان
  1. تربیت کننده نیروی انسانی برای هر کار مشخص است.
  2. با نظام اجرایی کار در سازمان پیوند خورده و جزء لاینفک آن است.
  3. فراگیر تمامی کارکنان سازمان در تمام طول خدمت آنهاست.
 
نقش مدیریت در نظام آموزش
 
توجه به امر آموزش به عنوان منبع تولید دانش و مهارت، کسب و انباشت دانش و مهارت و انتقال تجربیات از فردی به فرد دیگر و از نسلی به نسل دیگر در تمام سطوح کارکنان و در طول مدت خدمت آنها ضرورت ایجاد فضایی آموزشی را معین می کند تا ضمن انجام وظایف روزمره سازمان محیط کاری را به بهره برداری آموزشی پرورشی برساند. بنابراین مدیران می بایست به عنوان یک وظیفه بتوانند از حوزه تحت مسئولیت خود بهره برداری دو جانبه کاری و آموزشی داشته باشد. بر همین اساس می توان اذعان داشت آموزش در حقیقت خود مدیریت است و بدون آموزش کارکنان پایه های مدیریت متزلزل خواهد شد.
 
 
مدیران می بایست با تلاش در امور زیر نقش مؤثری در فرآیند آموزش ایفا نمایند:
  1. ترسیم مسیر زندگی شغلی برای حوزه مدیریتی و هریک از افراد تحت حوزه مسئولیت
  2. تنظیم تقویم دوره های کاری برای هر یک از کارکنان مبتنی بر مسیر زندگی شغلی
  3. تهیه و تنظیم اسناد و مدارک آموزشی دوره های کاری مبتنی بر انجام کارهای موظف
  4. اهتمام در بالا بردن راندمان آموزشی کارکنان خود از طریق بکارگیری و مشارکت پرسنل در استفاده از تکنولوژی جدید
  5. همکاری با مراکز اجرای دوره های آموزشی (خارج از سازمان)
 
اهداف آموزش در سازمان
  1. افزایش توان مهارتی و تخصصی کارکنان و هماهنگی در انجام امور
  2. تقویت روحیه و بهبود روابط انسانی و ایجاد فضای کاری مناسب
  3. کاهش رفتارهای ناهنجار شغلی و ایجاد رضایت شغلی
  4. شکوفا کردن استعدادها و خلاقیت کارکنان
  5. ایجاد زمینه های موفقیت کارکنان در امور شغلی، اجتماعی و خصوصی  
  6. تشکیل پرونده آموزشی و علمی برای هر یک از کارکنان
  7. تقلیل حوادث و سوانح کاری و توسعه بهداشت حرفه ای
  8. کاهش استهلاک و هزینه نگهداری تجهیزات و انجام خدمات
  9. افزایش آمادگی علمی و مهارتی کارکنان متناسب با تکنولوژی روز
 
ویژگی های آموزش ضمن خدمت در سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی    
  1. مهارت و توانایی تخصصی کارکنان افزایش می یابد.
  2. ارائه خدمات با کیفیت بالاتری صورت می گیرد.
  3. هزینه استهلاک ابزار و تجهیزات کاهش می یابد.
  4. جایگاه و منزلت اجتماعی سازمان رفیع تر می گردد.
  
انواع آموزش در سازمان
 
آموزش هایی که در سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تهران ارائه می گردد شامل آموزش های رسمی با مدارک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (دانشگاه جامع علمی – کاربردی) و آموزش و پرورش و همچنین آموزش های تخصصی و عمومی در قالب های آموزش کارآموزی (بدو استخدام)، ضمن خدمت و آموزش های برون سازمانی و آتش نشان داوطلب می باشد.
هدف از آموزش های رسمی تأمین نیروی متخصص مورد نیاز در داخل و یا خارج از سازمان بر اساس استانداردهای جهانی و متناسب با فناوری روز و منطبق با برنامه های آموزشی مراکز آموزش عالی کشور می باشد.
این دوره ها بلند مدت و در مقاطع کاردانی و کارشناسی بوده و مدارک پایان دوره تحصیلات نیز با ارزشی معادل مدارک سایر دانشگاه های معتبر صادر می گردد.
آموزش های ضمن خدمت به منظور ارتقاء شغلی کارکنان، تربیت نیروی متخصص کارشناس یا مدیر و تربیت مربی و استاد در امور ایمنی و آتش نشانی صورت می گیرد.
آموزش های عمومی بلند مدت با هدف تربیت نیروی متخصص جهت امور ایمنی و آتش نشانی سازمان ها و نهادها و صنایع در سطوح مقدماتی و تخصصی و یا آموزش های عمومی کوتاه مدت با هدف آموزش ایمنی برای شهروندان، مدارس و مراکز آموزشی و ... و یا آموزش آتش نشان داوطلب صورت می پذیرد.
 
 
نمودار تدوین دوره های آموزشی استاندارد (برنامه ریزی آموزشی)

 

 

 

 
 
 
 
اهداف
 
آموزش ایمنی به صورت کلاسیک مستلزم تدارک پیش نیازهای آن می باشد که در این راستا امور ذیل به عنوان حداقل ها بایستی مورد نظر قرار گیرد :
  • تدوین سرفصلهای دروس
  • گرد آوری، تهیه و تدوین منابع مورد نیاز
  • استقرار یک نظام آموزشی جامع دانشگاهی و تشکیل دپارتمان ها و گرو ه های آموزشی مجموعه فعالیتهای فوق در کوتاه مدت منجر به آموزش تعداد قابل توجهی از افرادی میگردد. و در دراز مدت نتایج مطلوبی را در سطح جامعه برجای میگذارد، که شامل ارتفاء ایمنی در کلیه سطوح و ارکان کشور میباشد. در این راستا تاکنون مجموعه ای از فعالیت ها در این مرکز آموزش به منظور تهیه، تدوین، گرد آوری و تألیف منابع و کتب و نیز سرفصل های آموزشی مرتبط با حوادث و سوانح انسان ساخت صورت گرفته که تشکیل گروههای آموزشی و دانشکده ایمنی در برابر حوادث و سوانح انسان ساخت میتواند تکمیل کننده این راه باشد. لذا در ادامه به تبیین اصول و ساختارهای این دانشکده و نیز معرفی ویژگی بخش های مختلف آن پرداخته می شود.
در این مجتمع در مقطع کاردانی با سه گرایش ( اطفاء حریق، نجات و امداد، حفاظت و ایمنی ساختمانهای بلند ) و براساس همآهنگی و تصویب دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی دانشجو گزینش و پذیرفته در مقطع کارشناسی با دو گرایش ( مدیریت عملیات و پیشگیری از حریق و حوادث ) دانشجو پذیرش می گردد. هدف از طراحی این دوره ها، ارتفاء سطح دانش، بینش، معلومات، توانائیهای شغلی و حرفه ای نیروی مورد نیاز آتش نشانیهای کشور و ایجاد زبانی مشترک به منظور انتقال علوم و تجارب ارزنده آتش نشانان فداکار و ایثارگر می باشد. و همچنین آتش نشانان قادر باشند. از سایر منابع علمی دنیا بهره مند گردند. بدیهی آشنائی با قوانی مقررات ایمنی شهر و نحوه و طرق پیشگیری آن میتواند، از پیشرفت بسیاری از حوادث شهری جلوگیری نمایند.