بنیاد آموزش، ایمنی و پیش گیری از اثرات سوانح ( آپ )

منابع اصلی مدیریت امداد و نجات: 1- سوانح و رابطه آن باتوسعه و برنامه ریزی 2- برنامه ریزی و نقش آن در پیشگیری از سوانح

چگونه از سوانح و حوادث جلوگیری کنیم؟
نویسنده : حمید رضا موحدی زاده - ساعت ٢:۱٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/٦
 

مقدمه:                                                                                                                                          

        در طول تاریخ ، سوانح و حوادث به عنوان یکی از عوامل تهدید کننده زندگی انسانها بوده که به علت وجود بیماریهای واگیر در اولویت قرار نداشت ، با پیدایش انقلاب صنعتی و ورود صنعت و تکنولوژی به زندگی انسان ، گسترش ارتباطات ، توسعه شهرنشینی ، پیشرفت علوم بهداشتی و پزشکی ، الگوها و شیوه های زیستی انسان دچار تحول و دگرگونی عظیمی شده است . این پدیده از یک سو موجب کنترل بیماریهای واگیر و بالا رفتن سطح امید به زندگی شده و از سوی دیگر باعث شیوع و افزایش بیماریهای غیر واگیر که نتیجه مستقیم و غیر مستقیم این تحولات می باشد ، گشته است . در این گروه بیماریها یکی از مهمترین معضلات بهداشتی اجتماعی سوانح و حوادث است . سوانح و حوادث از بزرگترین مشکلات دنیای امروز به شمار می آید که عمدتاً سومین علت مرگ و میر در کلیه سنین و اولین علت مرگ و میر در سنین زیر 40 سال در جهان می باشد و بعنوان یکی از علل مهم مرگ و میر و معلولیت به حساب می آید که هزینه های زیادی را برای وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در بردارد .


سوانح و حوادث علل مشخص و متفاوتی دارد و پیشگیری از آن مستلزم توجه به شبکه علیتی آن می باشد . با یک نگاه کلی به سادگی مشخص می گردد که مجموع سالهای فعال از دست رفته عمر به علت سوانح و حوادث بیش از سایر علل مرگ و میر است بطوریکه در کشور آمریکا این میزان 1/4 میلیون سال بوده که از مجموع سالهای از دست رفته عمر بعلت بیماریهای قلبی و عروقی و سرطان ( 8/3 میلیون سال ) بیشتر می باشد . سوانح و حوادث اولین علت مرگ در سنین بین یک تا 34 سالگی در کشورهای اروپائی می باشد . در انگلستان 10% از کودکان هر ساله به علت حوادث نیاز به خدمات درمانی پیدا می کنند و در فرانسه 9/2 درصد از جمعیت ( بیش از 5/1 میلیون نفر ) با یک ناتوانی بعلت حوادث زندگی می کنند . خسارت مالی و عوارض اقتصادی حوادث نیز قابل توجه است . در دانمارک 11 درصد از کل تخت روزهای بستری در بیمارستانها در اثر حوادث می باشد که اگر هزینه های جانبی مانند کاهش تولید یا هزینه های سرباری و عوارض روانی را اضافه نمائیم برآورد عددی آن به سادگی ممکن نخواهد بود . در آمریکا از نظر میزان خسارت مادی رقم 500 میلیارد دلار برای یک سال به غیر از هزینه های سرباری و عوارض روانی و خسارت کاهش تولید بیان گردیده است .

بر اساس گزارشی از سازمان جهانی بهداشت بیش از نیمی از مرگهای سنین جوانی به علت صدمات ناشی از حوادث بوده که باعث از دست رفتن سالهای فعال زندگی می گردد . حوادث امروزه یکی از چالش های سلامتی کودکان می باشد به گونه ای که سالانه بیش از 9500000کودک زیر 18 سال به علت حوادث میمیرند که اغلب به علت تصادفات ترافیکی ، غرق شدگی، سوختگی، سقوط یا مسمومیت است.

طبق آمار سازمان جهانی بهداشت در سال 2000 روزانه بیش از 16000 نفر و سالانه بیش از 5000000 نفر جان خود را بعلت سوانح و حوادث از دست می دهند یعنی بیش از مجموع تمامی بیماریهای واگیر این رقم در سال

2020 یه 4/8 میلیون نفر بالغ خواهد گردید.

.

سوانح و حوادث در کشور ما نیز یکی از مسائل بهداشتی اجتماعی می باشد ، بطوریکه طی تحقیق که در سال 69 صورت گرفته دومین علت مرگ و میر محسوب گردیده که 5/13 درصد از علل مرگ و میر را به خود اختصاص می دهد . تحقیق دیگری نشان می دهد که بیش از 17درصد از مرگهای مردان در جمعیت روستائی کشور بعلت سوانح و حوادث بوده که البته بعلت این موضوع 74 درصد مرگهای گروه سنی 30 – 15 سال بعلت سوانح و حوادث بوده که البته بعلت این موضوع در گروههای سنی مجاور نیز به کمتر از 50 درصد نمی رسد . در اکثر تحقیقات صورت گرفته در کشورمان حوادث ترافیکی از نظر فراوانی در صدر قرار دارند . در صورتیکه وقتی به گروههای سنی و محل زندگی توجه شود ، اولویت پیشگیری تفاوت خواهد کرد . بطور مثال مهمترین سانحه در جمعیت روستائی کشور در گروه سنی زیر 5 سال سوختگی می باشد . بهر حال بررسی اپیدمیولوژیک در مناطق مختلف و بصورت ناحیه ای می تواند اولویتها را تعیین نماید و روش های پیگیری را بنابر امکانات موجود مشخص کند . همچنانکه طبق بررسی اطلاعات کشوری حوادث خانگی در سال 79 ، 148000 مورد مصدوم ناشی از سوانح خانگی گزارش شده است که از این تعداد 41% مربوط به سوختگی بعنوان اولویت اول می باشد . دو گروه سنی 14 – 5 سال و 39 – 20 سال مجموعاً بیش از نیمی از موارد مصدومین را تشکیل می دهند . طبق آمار وزارت کشور در سال 80 موارد حریق در کل کشور بالغ بر 43000 بوده که منجر به مرگ 970 نفر گردیده است و همچنین مطابق با آمار سازمان جهانی بهداشت مرگ و میر ناشی از سوختگی در سراسر جهان در سال 98 به 282000 مورد بالغ گردید .

انواع حوادث :

الف : حوادث خانگی

ب : حوادث ناشی از کار

ج : حوادث ناشی از وسائط نقلیه

د : حوادث در مجامع عمومی

ه : حوادث ناشی از آسیبهای اجتماعی

 

عوامل موثر در ایجاد حادثه :

حادثه یک واقعه پیش بینی نشده توسط فرد است که نتیجه اش ضرر و زیان قابل تشخیص می باشد .به عبارت دیگر حادثه واقعه ای است غیر منتظره که بوسیله عوامل خارجی بوجود می آید و نتیجه آن ایجاد آسیب قابل تشخیص می باشد . گاهی نیز به مرگ منتهی می شود .

بطور کلی در بروز حادثه سه فاکتور مهم دخالت می کند :

1 – عامل حادثه

2 – میزبان

3 – محیط

عامل حادثه وسیله ای است که حادثه را می آفریند و ممکن است این عامل فیزیکی ( مثل ضربه ، وسیله نقلیه ، حرارت و نور ) شیمیایی ( مثل سموم ، داروها ، مواد شیمیایی )

میزبان یا مصدوم کسی است که حادثه بر او واقع می شود عواملی که در ارتباط با میزبان در بروز حادثه نقش دارند عبارتند از سن ، جنس ، شغل ، سواد ، محل سکونت ، آداب و رسوم و ….

محیط ، آنچه که در اطراف ما وجود دارد مثل جاده ، مدرسه ، خانه ، مزرعه ، کارگاهها و ….

کنترل و پیشگیری از بروز حادثه :

برای پیشگیری از سوانح و حوادث خانگی بخصوص در اطفال و مادران آموزش به خانواده ها در مورد خطرات انواع اتفاقات و نحوه پیشگیری از آنها نقش بسیار مهمی در حفظ و سلامت گروههای آسیب پذیر خواهد داشت . علل بروز حوادث در کودکان بسیار متعدد می باشند و این بخاطر شرایط جسمانی ، روانی و محیطی کودک می باشد . با توجه به دلایل ذکر شده ، به ویژه عوامل در ارتباط با میزبان ، وقوع حوادث در کودکان اجتناب ناپذیر می باشد و حاصل آن منجر به مرگ ، ناتوانیها و همچنین هزینه های هنگفت و سرسام آوری است که هدر می رود.

 

اهمیت حوادث خانگی و پیشگیری از آن :

بسیاری از مردم در پاسخ به این سئوال که ایمن ترین مکان بنظر شما کجاست ، خانه را مطرح می کنند اما بسیاری از منازل بدلایل زیر فاقد ایمنی قابل توجه هستند .

الف : مردم غالباً در خانه خود دقت و حفاظت را مد نظذ قرار نمی دهند و به اصطلاح با خیال آسوده زمان را می گذرانند .

ب : خانه یک محل یا جای شغلی و حرفه ای نیست و اقشار مختلف مردم با میزان تحصیلات متفاوت در خانه ها زندگی می کنند .

ج :  وجود گروه کودکان و نوزادان و گروه سالمندان بعنوان گروههایی که توانایی کمتری دارند و به اصطلاح آسیب پذیرند . مطرح می شود از طرف دیگر بسیاری از مردم بدلیل نداشتن مطالعات کافی و ندیدن آموزش های لازم حتی با دیدن موقعیت خطرناک متوجه نشده و به آسانی از کنار آن می گذرند اینگونه افراد حتی با داشتن توانایی لازم هیچگونه اقدامی بعمل نمی آورند . در یک بررسی در کشور آمریکا در سال 1993 مشخص می شود که مرگ و میر ناشی از حوادث خانگی 4 برابر حوادث محیط کار است در حالیکه خسارات ناشی از حوادث مزبور در یک سال میلادی در محیط کار 9/111 میلیارد دلار و برای حوادث خانگی 5/86 میلیارد دلار بوده است . محیط منزل ، تمامی قسمتهای دارای سقف و بدون سقف یک خانه را شامل می شود .

بررسی چگونگی حفاظ ها :

به منظور جلوگیری از سوانحی نظیر پرت شدن از ارتفاعاتی مثل پشت بام ، پله و یا هر جا که از سطح زمین بلندتر باشد می بایستی این قبیل محلها را مجهز به نرده نمود .

حداکثر ارتفاع پله ها را حدود 18 سانتی متر و حداقل عرض آنها را 30 سانتی متر انتخاب کرد . برای اطاقهایی که در طبقات بالا قرار دارند بهتر است پنجره ها را حداقل حدود 120 – 100 سانتی متر از کف اطاق بالاتر ساخت تا از پرت شدن کودکان جلوگیری شود . باید توجه داشت برای جلوگیری از ریزش و خرابی خانه و تعمیر و مرمت آن با استفاده از مصالح محلی به موقع صورت گیرد تا حوادث ناگواری بوجود نیاید . راه پله بایستی کاملاً تمیز و در سر راه وسایل دست و پا گیر نباشد . لزوم نرده برای پله ها ضروری است تا در مواقع ضروری از پرت شدن جلوگیری نماید . لبه پله نبایستی تیز و زاویه دار باشند ، این امر باعث می شود تا در صورت لغزش و یا سقوط برروی پله ها صدمات کمتری به فرد وارد آید . لبه پله ها نبایستی خیلی زبر باشد و یا از نوارهای فلزی مخصوص پله استفاده کرد . در منازلی که دارای حوض و منبع آب ، استخر ، برکه و غیره که نسبتاً عمیق هستند حتماً می بایست ضمن مراقبت دائم از کودکان از نرده ، حفاظ یا قرار دادن پوشش برروی سطح آب یا قرار دادن موانع جهت عدم دسترسی کودک به آن محلها استفاده نمود .

 

بررسی چگونگی نگهداری سموم و داروها :

بطور کلی هر ماده یا داروئی که بیش از حد کافی به بدن وارد شده و باعث بهم خوردن سلامتی و ایجاد مرگ بشود سم یا زهر نامیده می شود . در زندگی روزانه مواد مختلفی وجود دارند نظیر داروها ، حشره کشها ، پودرها و مواد پاک کننده ، ضدعفونی کننده ها ، مواد اسیدی و قلیایی ، گازهای سمی ، مواد سوختی مانند  نفت ، بعضی گیاهان و غیره این گونه مواد اگر به مقدار کافی و اندازه و به طرز صحیح از آنها استفاده نشود . موجب مسمومیت و بهم خوردن سلامتی شخص شده که در نتیجه بیماری و یا مرگ خواهد شد . مسمومیت ها معمولاً بطور تصادفی یا در نتیجه بی احتیاطی و عدم آگاهی و اطلاع ( بخصوص در مورد کودکان ) و در موارد عمدی به قصد خودکشی و یا قتل اتفاق می افتد . به همین دلیل بایستی اینگونه موارد دور از دسترس کودکان باشد . داروها و قرص بایستی در جعبه دارویی و در ارتفاع بالا روی دیوار نصب باشد . سایر مواد دیگر چون رنگ ها ، نفت سفید ، مواد شوینده و پاک کننده ، از قبیل پودر لباسشویی و مایع ظرفشوئی ، سفید کننده ها و زمین شورها و مواد ضدعفونی کننده بایستی در کمدهای دربسته و قفل دار و یا در محلهایی که کودک به هیچ عنوان نمی تواند به آن دسترسی پیدا کند نگهداری شود .

بررسی چگونگی استفاده از وسایل گرمایی و روشنایی :

سوختگی ضایعه ایست که در اثر تماس بدن با عوامل مختلفی از قبیل آب جوش ، غذای داغ ، شعله آتش ، آتش منقل و تنور ، انفجار مواد منفجره ، جریان برق ، مواد شیمیایی و گازهای گوناگون ایجاد می گردد .

 در انتخاب بخاری همیشه دقت کنند که طراحی آن بگونه ای باشد که جدار بیرونی از حرارت کمتری برخوردار بوده و حرارت از سطح بالایی آن خارج شود و در صورت استفاده از علاء الدین و یا شبیه آن بایستی مراقب کودکانی که تازه به راه افتاده اند و خطرات ناشی از آن را نمی دانند باشند تا از سوختگی ناشی از آنها جلوگیری به عمل آید و در صورت اجبار استفاده از آنها هیچگاه کتری یا ظرف آب روی آن قرار ندهید چون کودک در صورت برخورد یا دستکاری آن دچار سوختگی شدید می گردد . وسایل آتش زا چون فندک و کبریت را به هیچ عنوان در اختیار کودکان قرار ندهید که باعث سوختگی کودک و آتش سوزی خانه می گردد .

اتو از وسایل خطرناک برای کودک بوده و می بایستی در هنگام استفاده مراقب کودکان بوده و پس از استفاده جمع آوری و به محل مطمئن و دور از دسترس کودکان قرار دهید .

در مورد وسایلی که جهت روشن نمودن منزل نیز استفاده می شود مثل روشنایی پیک نیک ، چراغهای نفتی گرد سوز و غیره نیز می بایستی مراقب باشند که دور از دسترس اطفال بوده تا مانع از سوختگی گردند . هنگام استفاده از کرسی دقت کافی صورت پذیرد که اطراف منقل حفاظی قرار داده شود که مانع از سوختگی و یا آتش سوزی گردد .  

در آشپزخانه می بایستی به نکات ذیل توجه گردد :

1 – وسایل برقی چون ، آسیاب ، چرخ گوشت ، آب میوه گیری ، سماور برقی بایستی در محل مناسب و با اتکا کافی قرار داده شده از سقوط آنها جلوگیری و از دسترس کودکان به دور باشد .

2 – کودکان در آشپزخانه در معرض شدید ترین خطرات می باشد ، در یخچال بایستی محکم و حتی الامکان قفل باشد . هنگام استفاده از وسایل برقی مثل چرخ گوشت و آب میوه گیری کودک را از محل دور نگهدارید و در صورتیکه به عللی مجبور به ترک آشپزخانه شدید آنها را از پریز خارج نمایید . به علت بازیگوشی کودکان احتمال روشن شدن اتفاقی و دست بردن کودک به داخل چرخهای گوشت و آبمیوه گیری وجود دارد که نهایتاً جراحت شدید کودک را در برخواهد داشت .

3 – اشیاء خطرناک چون انواع چاقو آلات تیز و برنده ، کارد ، چنگال ، میخ و غیره را از دسترس کودکان دور نگهدارید و در صورت برداشتن آنها توسط کودک با خونسردی و ملایمت و احتیاط کامل آنها را پس بگیرید .

4 – از قرار دادن وسایل گاز سوز در برابر جریان باد و کوران خودداری شود تا در اثر جریان هوا شعله را ببندیدو کنتور فیوز برق را خاموش کرده و از روشن کردن شعله ( مثل کبریت ، فندک ، … ) خودداری و پنجره ها را باز نموده و با تکان دادن حوله خیس هوای آلوده را خارج نمائید .

6 – از گاز پیک نیک همانطور که از نامش پیداست بهتر است در محیط باز استفاده شود و حتی المقدور در آشپزخانه استفاده نشود زیرا خطر نشت گاز و انفجار این چراغها در محیط بسته همیشه وجود دارد کما اینکه سوختگی و انفجار ناشی از آنها بسیار متعدد می باشد .

7 – وسایل گاز سوز ( اجاق و بخاری یا آبگرمکن ) بایستی بدون نشت ، استاندارد باشند و بوسیله افراد صلاحیتدار تعمیر و سرویس گردند .

8 – از لبه آستین لباس بجای دستگیره برای برداشتن قابلمه و دیگ استفاده نشود .

9 – هیچگاه در زمان استفاده از چرخ گوشت از انگشتان خود برای وارد کردن قطعات گوشت به داخل ماشین استفاده نشود و حتماً از میله مخصوص دستگاه استفاده شود .

10 – اجاق گاز در منزل بایستی برروی پایه محکم و محل مطمئن دور از دسترس کودک قرار گیرد و همیشه شیر سیلندر گاز را بعد از اتمام کار ببندید تا در صورت بازی کودک با شیر گار خطر نشت و پراکندگی گاز بوجود نیاید .

11 – وسایلی که در آن مایعات جوشان مانند سماور ، کتری و قابلمه وجود دارد بایستی دور از دسترس کودک باشد . بهتر است سماور را در روی کابینت و انتهای پشتی سطح اجاق گاز قرار گیرد.

12 – هنگام طبخ غذا در مراسم عروسیها ، عزا و سایر مراسم توجه داشته باشید که در محل هیچ کودکی حضور نداشته باشد .

13 – دیگهای زودپز بسیار خطرناک می باشد و در صورتیکه نتواند بخار را از خود خارج نمایند مثل یک بمب منفجر می شود به همین خاطر بایستی حلقه لاستیکی دیگ سالم بوده تا با سر رفتن غذا باعث خاموش شدن گاز نگردد و در آن جای خود محکم شود و سوپاپ آن کاملاً تمیز و قابل استفاده باشد .

14 – طبقات قفسه های مورد استفاده در خانه بایستی در جای محکم بوده و حتی الامکان سعی گردد وسایل و قوطی های سنگین در طبقات پایین و نزدیک زمین چیده شود . قرار دادن وسایل سبک تر در طبقات بالا و سقوط احتمالی آنان را کمتر خواهد کرد .

نهایتاً آشپزخانه بایستی مرتب و کلیه وسایل آن در جای خود باشد و کف آن نیز تمیز بوده و لغزنده نباشد .

 

چگونگی بررسی سیم کشی ساختمان و نصب کلید و پریزها :    برق گرفتگی معمولاً در اثر بی احتیاطی با وسایل برقی ایجاد می شود برق گرفتگی ممکن است باعث توقف کار قلب و توقف عمل تنفسی ، سوختگی عمیق و و شکستگی استخوانها در اثر پرت شدن بیمار گردد . در مورد سیم کشی ساختمان و کلید و پریزهای منزل می بایستی نکات ذیل مورد بازدید قرار گیرد تا خطر برق گرفتگی وجود نداشته باشد .

1 – کلید و پریزها در خانه بایستی دارای  روکش سالم و بدون شکستگی و از نوع استاندارد باشند .

2 – سیم کشی برق حمام باید توکار بوده و از گذاشتن کلید و پریز در داخل حمام خودداری شود و لامپ و روشنایی حتماً دارای حباب باشد . از آویزان کردن لامپ معمولی خودداری نمایند .

3 – از دست زدن به سیم های برق و اتصالات بدون عایق خودداری و مواظب باشید هیچ وقت با لباس و بدن مرطوب به وسایل برقی دست نزنید .

4 – محل کنتور فیوزهای منزل بایستی کاملاً مشخص و به راحتی قابل دسترس باشد .           

5 – پریزهای برق خانه تا حد ممکن در سطح بالایی دیوار قرار داشته باشد و. اگر پریزهای برق در پایین دیوار قرار دارد می بایستی سوراخهای آن نیز با در پوش های مخصوص پلاستیکی که در فروشگاههای لوازم برقی وجود دارد بپوشانیم . حادثه در زمان فرو کردن اشیایی چون میخ ، سیم یا مفتول آهنی در داخل پریز بوجود می آید و کودک دچار برق گرفتگی می شود .

6 – هنگام استفاده از پنکه می بایستی آن را در محلی دور از دسترس کودک قرار گیرد و روکش پنکه طوری باشد که کودک نتواند انگشت خود را به درون آن فرو برد .